Limit kosztów pożyczki - ile firma może legalnie doliczyć

Firma pożyczkowa nie może policzyć sobie za pożyczkę, ile chce. Każdy koszt kredytu konsumenckiego - od odsetek po prowizję - ma ustawowy sufit, a od 18 grudnia 2022 r., kiedy weszła w życie tzw. ustawa antylichwiarska, ten sufit jest o połowę niższy niż wcześniej.

Dwa osobne limity: odsetki i wszystko poza nimi

Koszty pożyczki prawo dzieli na dwie grupy - i każda ma własny, niezależny limit. Pierwsza to odsetki kapitałowe, czyli wynagrodzenie za sam pożyczony kapitał. Ich górną granicę wyznacza Kodeks cywilny: dwukrotność odsetek ustawowych, a odsetki ustawowe to stopa referencyjna NBP powiększona o 3,5 punktu procentowego. Ten limit zmienia się więc razem ze stopami procentowymi - aktualną wartość policzysz z bieżącej stopy NBP, a sam mechanizm opisujemy w słowniku pod hasłem odsetki maksymalne.

Druga grupa to koszty pozaodsetkowe: prowizja za udzielenie, opłata przygotowawcza, opłaty administracyjne, opłata za przedłużenie spłaty - wszystko, co nie jest odsetkami. To na nich firmy pożyczkowe zarabiają najwięcej i to ich dotyczy limit z ustawy antylichwiarskiej.

Wzór z art. 36a: dwa limity zależne od okresu, nigdy więcej niż 45%

Limit kosztów pozaodsetkowych zapisany jest w art. 36a ustawy o kredycie konsumenckim i ma dwie wersje, zależne od tego, na jak długo bierzesz pożyczkę. Przy umowie na 30 dni lub dłużej (ust. 1) limit składa się z dwóch elementów: 10% całkowitej kwoty kredytu „na start” oraz 10% tej kwoty w skali roku, naliczanych proporcjonalnie do okresu umowy. Całkowita kwota kredytu to pieniądze, które faktycznie dostajesz do ręki - bez kosztów doliczonych do kapitału, więc doliczenie prowizji do salda nie podnosi podstawy limitu. Przy umowie krótszej niż 30 dni (ust. 1a) obowiązuje limit sztywny: 5% całkowitej kwoty kredytu, bez części zależnej od czasu. Do tego dochodzi bezwzględny sufit: niezależnie od długości umowy koszty pozaodsetkowe nie mogą przekroczyć 45% całkowitej kwoty kredytu (ust. 2). Na przykładach (to matematyka ustawy, nie cennik żadnej firmy):

• Chwilówka na 14 dni: 5% kwoty, bo umowa jest krótsza niż 30 dni. Przy 1000 zł to maksymalnie 50 zł kosztów pozaodsetkowych.
• Chwilówka na 30 dni: 10% + 10% × 30/365, czyli ok. 10,8% kwoty. Przy 1000 zł firma może doliczyć maksymalnie ok. 108 zł kosztów pozaodsetkowych.
• Pożyczka ratalna na rok: 10% + 10%, czyli 20% kwoty. Przy 3000 zł - maksymalnie 600 zł.
• Pożyczka na 4 lata: wzór dałby 50%, ale tu wkracza sufit - maksymalnie 45% całkowitej kwoty kredytu.

Do kosztów pozaodsetkowych dochodzą jeszcze odsetki naliczane według oprocentowania z umowy (ograniczone własnym limitem z Kodeksu cywilnego) - całkowity koszt legalnej pożyczki to suma obu pozycji. Przed 18 grudnia 2022 r. wzór był dwa razy hojniejszy dla firm: 25% + 30% rocznie, a sufit wynosił całą kwotę kredytu (100%) - z tym że dotyczył całego okresu kredytowania, podczas gdy dzisiejsze 45% obowiązuje bez takiego zastrzeżenia. Ścięła go ustawa z 6 października 2022 r. o zmianie ustaw w celu przeciwdziałania lichwie - dlatego starsze artykuły i fora wciąż podają limity, które od kilku lat nie obowiązują.

Rolowanie pożyczek też jest policzone

Limit łatwo byłoby obejść, przedłużając termin za opłatą albo spłacając chwilówkę kolejną chwilówką. Ustawa liczy jednak takie koszty razem. Robią to dwa osobne przepisy i warto je rozdzielić, bo mają różny zasięg. Art. 36b dotyczy odroczenia spłaty: jeśli w ciągu 120 dni od wypłaty kredytu spłata zostaje odroczona, limit liczy się od kwoty faktycznie wypłaconej, a do kosztów pozaodsetkowych dolicza się wszystkie opłaty za to odroczenie naliczone w tym okresie. Przepis nie zawęża tego do żadnego podmiotu - liczy się samo odroczenie, nie to, kto go udzielił. Opłata za przedłużenie nie jest więc „obok” limitu, tylko go zużywa. Art. 36c dotyczy kolejnych pożyczek udzielonych, gdy poprzednia nie jest w pełni spłacona: koszty wszystkich pożyczek z okresu 120 dni sumują się do limitu liczonego od kwoty pierwszej z nich. Tu ustawa wskazuje już konkretne podmioty - kredytodawcę oraz podmiot z nim powiązany, a to drugie dopisała właśnie ustawa antylichwiarska, bo wcześniej wystarczyło przepuścić refinansowanie przez spółkę z tej samej grupy. Refinansowanie w firmie niepowiązanej formalnie zostaje poza tym sumowaniem - i to jeden z powodów, dla których bywa tak chętnie oferowane. Jeśli uważasz, że firma obchodzi w ten sposób ustawę, praktykę możesz zgłosić do UOKiK. Oba mechanizmy wyjaśniamy w słowniku pod hasłami przedłużenie spłaty i refinansowanie.

Kogo chronią limity

Wszystkie opisane limity pochodzą z ustawy o kredycie konsumenckim, więc chronią konsumentów - osoby pożyczające prywatnie, na cele niezwiązane z działalnością gospodarczą. Umową o kredyt konsumencki jest umowa do 255 550 zł (art. 3 ust. 1); powyżej tego progu ustawa po prostu nie ma zastosowania, a wraz z nią nie działają opisane tu limity. Obowiązują tak samo banki, SKOK-i i firmy pożyczkowe, z dwoma wyjątkami wskazanymi w art. 36d: limitu kosztów pozaodsetkowych nie stosuje się do kredytu w rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowym ani do umowy o kartę kredytową, gdy kredytodawca jest zarazem wydawcą karty. Firmy pożyczkowe muszą być wpisane do rejestru prowadzonego przez KNF i działają pod jej nadzorem - szczegóły w hasłach instytucja pożyczkowa i rejestr instytucji pożyczkowych. Poza tą ochroną zostaje natomiast pożyczka wzięta „na firmę”: przedsiębiorcy limity kosztów nie przysługują, a oferty z tej półki zebraliśmy w kategorii pożyczki dla firm.

Czego limit nie obejmuje

• Odsetek za opóźnienie. Naliczają się dopiero, gdy nie spłacisz w terminie, i mają osobny sufit z Kodeksu cywilnego: dwukrotność odsetek ustawowych za opóźnienie (stopa referencyjna NBP plus 5,5 punktu procentowego). Terminowa spłata w ogóle wyłącza tę pozycję.
• Kosztów postępowania sądowego i egzekucji. Limit dotyczy kosztów umowy pożyczki; koszty sądu i komornika regulują osobne ustawy - kolejny powód, żeby nie doprowadzać sprawy do tego etapu.
• Usług dodatkowych, które bierzesz dobrowolnie. Na przykład ubezpieczenia oferowanego obok pożyczki. Uwaga: jeśli „dobrowolna” usługa jest w praktyce warunkiem otrzymania pieniędzy, jej koszt powinien być traktowany jak koszt pożyczki - takie praktyki można zgłaszać do UOKiK.

Umowa przekracza limit? Nadwyżka po prostu się nie należy

Sankcja jest zapisana wprost w ustawie: koszty pozaodsetkowe ponad limit nie należą się pożyczkodawcy. Nie musisz unieważniać umowy ani od razu iść do sądu - masz prawo zapłacić tyle, ile wynosi limit. Jeśli nadwyżkę już zapłaciłeś, możesz żądać zwrotu: zacznij od pisemnej reklamacji u pożyczkodawcy. Na odpowiedź ma 30 dni; w szczególnie skomplikowanych sprawach może ten termin wydłużyć, ale musi Cię o tym uprzedzić, wyjaśnić przyczynę zwłoki i podać nowy termin - nie dłuższy niż 60 dni od otrzymania reklamacji. Milczenie w terminie oznacza, że reklamację uważa się za rozpatrzoną zgodnie z Twoją wolą. Gdy firma odmówi, bezpłatnie interweniuje Rzecznik Finansowy. Jest też sankcja mocniejsza niż samo odjęcie nadwyżki: kredyt darmowy z art. 45. Ustawa wymienia tam naruszenia, które ją uruchamiają, i wprost obejmuje art. 36a-36c - czyli samo przekroczenie limitu kosztów, nie tylko braki informacyjne w umowie. Skutek: oddajesz sam kapitał, bez odsetek i jakichkolwiek opłat. Sankcja nie działa automatycznie - trzeba złożyć kredytodawcy pisemne oświadczenie, że z niej korzystasz. To dalej idące uprawnienie niż samo obcięcie nadwyżki, bo znosi wszystkie koszty, a nie tylko część przekraczającą limit.

Limit kosztów to nie jedyne, co obniża rachunek. Od umowy zawartej na odległość możesz odstąpić w 14 dni bez podawania powodu, oddając wyłącznie kapitał i odsetki za dni korzystania z pieniędzy. A gdy spłacasz przed terminem, koszty obniżają się proporcjonalnie do skróconego okresu - także prowizja; tłumaczy to hasło wcześniejsza spłata.

Jak sprawdzić własną umowę w minutę

Nie musisz nic liczyć ręcznie. Weź kwotę, okres i koszty z formularza informacyjnego i wpisz je w nasz kalkulator pożyczki - policzy odsetki, koszt całkowity i RRSO, a przy okazji sam sprawdzi, czy koszty mieszczą się w ustawowym limicie, i ostrzeże, jeśli go przekraczają. RRSO z umowy zweryfikujesz osobno w kalkulatorze RRSO. A jeśli dopiero szukasz oferty - w rankingu chwilówek koszty każdej firmy liczymy na bieżąco z jej aktualnego cennika, więc widzisz kwoty w złotych, które od razu możesz zestawić z limitem dla swojej kwoty i okresu.

Źródła

• Ustawa z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim, tekst jednolity: Dz.U. 2025 poz. 1362 - karta aktu w ISAP, pełny tekst PDF. Kluczowe dla tego tekstu: art. 3 ust. 1 (próg 255 550 zł), art. 5 pkt 7 (całkowita kwota kredytu), art. 36a ust. 1, 1a, 2 i 3 (wzory limitu, sufit 45%, brak roszczenia o nadwyżkę), art. 36b i art. 36c (odroczenie spłaty i kolejne kredyty w okresie 120 dni), art. 36d (wyłączenie ROR i karty kredytowej), art. 45 (sankcja kredytu darmowego), art. 49 (obniżenie kosztów przy wcześniejszej spłacie), art. 53 (odstąpienie w 14 dni).
• Ustawa z dnia 6 października 2022 r. o zmianie ustaw w celu przeciwdziałania lichwie (tzw. ustawa antylichwiarska), Dz.U. 2022 poz. 2339 - karta aktu w ISAP, pełny tekst. Art. 7 pkt 4 nadał art. 36a obecne brzmienie; ustawę ogłoszono 17 listopada 2022 r., a ten przepis wszedł w życie po 30 dniach, czyli 18 grudnia 2022 r. (art. 14 pkt 1).
• Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, tekst jednolity: Dz.U. 2026 poz. 795 - karta aktu w ISAP, pełny tekst PDF. Art. 359 § 2 i § 2(1) - odsetki ustawowe i maksymalne; art. 481 § 2 i § 2(1) - odsetki za opóźnienie i maksymalne za opóźnienie.
• Ustawa z dnia 5 sierpnia 2015 r. o rozpatrywaniu reklamacji przez podmioty rynku finansowego, o Rzeczniku Finansowym i o Funduszu Edukacji Finansowej, tekst jednolity: Dz.U. 2026 poz. 823 - pełny tekst PDF. Art. 6 (30 dni na odpowiedź), art. 7 (przedłużenie do 60 dni w szczególnie skomplikowanych przypadkach), art. 8 (skutek milczenia: reklamacja rozpatrzona zgodnie z wolą klienta).

Dane liczbowe. Kwoty w przykładach to opracowanie własne - podstawienie do wzorów z art. 36a przy założeniu kosztów maksymalnych; pokazują ustawowy sufit, a nie cennik jakiejkolwiek firmy. Limit odsetek zależy od stopy referencyjnej NBP. Od 5 marca 2026 r. odsetki ustawowe wynoszą 7,25%, a odsetki ustawowe za opóźnienie 9,25% w skali roku - co odpowiada stopie referencyjnej 3,75% i daje odsetki maksymalne 14,5% oraz maksymalne za opóźnienie 18,5% w skali roku (obwieszczenia Ministra Sprawiedliwości z 8 kwietnia 2026 r.: M.P. 2026 poz. 368 i M.P. 2026 poz. 367). Stan na 17 sierpnia 2026 r. Po zmianie stopy przez NBP wartości te będą inne - aktualną poznasz z nowszego obwieszczenia Ministra Sprawiedliwości.

Tekst ma charakter informacyjny i nie jest poradą indywidualną. W sprawie konkretnej umowy bezpłatnych porad udziela miejski lub powiatowy rzecznik konsumentów, a gdy firma nie uwzględni reklamacji, możesz bezpłatnie złożyć wniosek o interwencję do Rzecznika Finansowego.